Φωτογραφία: από ανοιχτές πηγές
Αυτό που τότε θεωρούνταν ειλικρινής έπαινος, σήμερα, το 2026, συχνά γίνεται αντιληπτό ως έλλειψη τακτ, κρυφή προσβολή ή παραβίαση των ορίων
Στη δεκαετία του 1980, η ομιλία ήταν πολύ λιγότερο φιλτραρισμένη από τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι επικοινωνούν μεταξύ τους το 2026. Τότε, θεωρούνταν φυσιολογικό να συζητά κανείς ελεύθερα για το σώμα, τις επιλογές ζωής, την εμφάνιση, ακόμη και τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας ενός άλλου ατόμου. Και ενώ πολλοί είχαν καλές προθέσεις, οι περισσότερες φράσεις που θεωρούνταν κομπλιμέντα πριν από σαράντα χρόνια θα θεωρούνταν ανάρμοστες σήμερα.
Η έρευνα δείχνει ότι τα κομπλιμέντα συχνά κάνουν τον αποδέκτη να αισθάνεται ακόμη καλύτερα από ό,τι περιμένει ο ομιλητής. Αλλά αυτός ο κανόνας δεν λειτουργεί αν ο έπαινος ακούγεται διφορούμενος ή προσβλητικός, γράφει το Your Tango. Σήμερα, έχουμε πολύ μεγαλύτερη επίγνωση του υπονοούμενου που μπορεί να φέρουν ορισμένες φράσεις, ακόμη και αν λέγονται με ευγενικό τρόπο.
10 φράσεις που θεωρούνταν κομπλιμέντα τη δεκαετία του 1980, αλλά όχι τώρα
Οι καλές προθέσεις μπορεί να ενισχύσουν τα στερεότυπα ή να ωθήσουν τους ανθρώπους σε ένα πλαίσιο αναφοράς στο οποίο δεν θέλουν να βρίσκονται. Αυτό που κάποτε ακουγόταν κολακευτικό μπορεί γρήγορα να μετατραπεί σε κάτι πολύ λανθασμένο.
1. “Είσαι τόσο καλός ομιλητής”.
Στη δεκαετία του ’80, οι άνθρωποι δεν δίσταζαν να επαινέσουν την εξυπνάδα κάποιου. Όταν συναντούσαν κάποιον που μιλούσε καλά, θεωρούσαν καθήκον τους να εκφράσουν τον θαυμασμό τους. Και ενώ δεν υπάρχει τίποτα κακό στο να εξυμνείς την ευφυΐα κάποιου, τότε αυτό το κομπλιμέντο απευθυνόταν συχνά σε ανθρώπους που, σύμφωνα με τα στερεότυπα, δεν αναμενόταν να είναι καλά μορφωμένοι.
“Τέτοιες ερωτήσεις και δηλώσεις ονομάζονται μικροεπιθέσεις. Μερικές φορές συμβαίνουν χωρίς κακόβουλη πρόθεση- ωστόσο, συχνά έχουν μια υποκείμενη υπόθεση και μπορεί να είναι απορριπτικές και αποξενωτικές. Ενισχύουν τα αρνητικά στερεότυπα, υποτιμούν τις εμπειρίες της πραγματικής ζωής και έχουν διαρκή αντίκτυπο στους ανθρώπους”, λέει η ψυχολόγος Amy Vigliotti.
Αν σήμερα πείτε “είσαι τόσο ευφράδης”, θα γίνει διαφορετικά αντιληπτό. Αντί για έπαινο, το άτομο αισθάνεται ότι υποτιμάται επειδή δεν ταιριάζει στο πρότυπο κάποιου “μορφωμένου ανθρώπου”. Συχνά αυτό απευθύνεται σε άτομα από περιθωριοποιημένες ομάδες, οπότε ο έπαινος μετατρέπεται σε συγκατάβαση.
2. “Δεν είσαι σαν τα άλλα κορίτσια”.
Αυτό το “κομπλιμέντο” δινόταν συχνά σε κορίτσια και γυναίκες σε μια προσπάθεια να τις διαχωρίσουν από τις παραδοσιακές προσδοκίες των φύλων. Αλλά στην πραγματικότητα, το μόνο που έκανε ήταν να φέρει τις γυναίκες αντιμέτωπες μεταξύ τους για την έγκριση των ανδρών και της πατριαρχικής κοινωνίας. Υποτιμούσε τα “άλλα κορίτσια” και υπονοούσε ότι ήταν κενά και υστερικά. Η ιδέα ήταν ότι η θηλυκότητα ήταν κάτι που έπρεπε να υπερβούμε.
Η φράση αντλεί από ιστορικές ιδέες για τις γυναίκες, “ανάγοντας τις άλλες γυναίκες σε στερεότυπα που οι άνδρες πιστεύεται ότι περιφρονούν και αντιπαραβάλλοντας θετικά τον εαυτό τους με αυτές”, εξηγεί η γνωσιακή ψυχολόγος Amber Wardell.
Οτιδήποτε άρεσε στα κορίτσια -μακιγιάζ, ποπ μουσική ή οτιδήποτε παραδοσιακά θηλυκό- θεωρούνταν λιγότερο σοβαρό. Σήμερα, η φράση κάνει πολλές γυναίκες να αισθάνονται άβολα. Αντιλαμβανόμαστε ότι το να συγκρίνουμε τον εαυτό μας με άλλες γυναίκες δεν είναι κομπλιμέντο και δεν δεχόμαστε τις προσπάθειες να μας βάλουν σε καυγά.
3. “Θα ήσουν πολύ πιο όμορφη αν χαμογελούσες”.
Στη δεκαετία του ’80, οι άνθρωποι πίστευαν ότι έδειχναν φιλικότητα συμβουλεύοντας κάποιον να δείχνει πιο όμορφος. Ένας περαστικός μπορούσε να το πετάξει αυτό σε έναν άγνωστο στο δρόμο ή ένας ψωνιστής σε έναν κουρασμένο ταμία. Ειδικά οι γυναίκες σχεδόν δαιμονοποιούνταν επειδή δεν χαμογελούσαν δημόσια. Ήταν αναμενόμενο από αυτές, διαφορετικά κατηγορούνταν ότι ήταν αγενείς.
Σήμερα, οι γυναίκες σχεδόν ποτέ δεν ανέχονται να τους λένε να χαμογελούν. Η αξία ενός ατόμου δεν θα πρέπει να εξαρτάται από το πόσο ευχάριστος εμφανίζεται στους άλλους. Η πρόσκληση να χαμογελάσει κανείς αγνοεί τη διάθεση και τη βασική αυτονομία ενός ατόμου. Κανείς δεν οφείλει σε κανέναν τον έλεγχο της έκφρασης του προσώπου του για χάρη της άνεσης κάποιου άλλου.
4. “Δεν είσαι καθόλου συναισθηματική”.
Εκείνη την εποχή, τα συναισθήματα θεωρούνταν κάτι που έπρεπε απλώς να ξεπεραστεί, όχι να κατανοηθεί. Η επίδειξη συναισθημάτων, ιδίως εκείνων που σχετίζονταν με την κατάθλιψη, στιγματιζόταν ως αδυναμία. Το να λες σε κάποιον τη δεκαετία του ’80 ότι δεν έδειχνε συναισθήματα θεωρούνταν κομπλιμέντο. Αυτό σήμαινε ότι θεωρούνταν αξιόπιστο και λογικό άτομο.
Αυτό αγνοούσε το γεγονός ότι η καταπίεση των συναισθημάτων για να διατηρήσουν τα προσχήματα κόστιζε στους ανθρώπους μεγάλη προσπάθεια. Τώρα βλέπουμε τα συναισθήματα με διαφορετικό τρόπο. Το να είσαι συναισθηματικός δεν είναι μειονέκτημα. Ενθαρρύνουμε το άνοιγμα και την ευαλωτότητα αντί να προσποιούμαστε ότι “όλα είναι καλά”.
5. “Μια μέρα θα κάνεις κάποιον άνθρωπο πολύ ευτυχισμένο”
Πολλοί έπαινοι, ειδικά για τις γυναίκες, ειπώθηκαν μέσα από το πρίσμα του γάμου. Η αξία τους μετριόταν από το πόσο φροντισμένες και βολικές ήταν για κάποιον άλλο. Η φράση υπονοούσε ότι μια γυναίκα ζούσε τη “σωστή” ζωή, προετοιμαζόμενη να γίνει η άριστη σύντροφος κάποιου. Κανείς δεν νοιαζόταν ιδιαίτερα για την ευτυχία της ίδιας της γυναίκας έξω από τις παραδοσιακές προσδοκίες.
Αλλά για τις γυναίκες σήμερα, ο γάμος συχνά δεν είναι ο πρωταρχικός στόχος. Μια δημοσκόπηση του Pew Research Center διαπίστωσε ότι το 54% των Αμερικανών πιστεύει ότι ο γάμος είναι σημαντικός αλλά όχι απαραίτητος για μια ολοκληρωμένη ζωή. Η ιδέα του γάμου δεν αποτελεί πλέον το όριο των ονείρων. Πολλοί απλώς απολαμβάνουν τη ζωή χωρίς να επιδιώκουν να εγκατασταθούν μόνιμα.
6. “Μην ανακατεύεσαι στην πολιτική”.
Στη δεκαετία του ’80 θεωρούνταν κολακευτικό να είναι ο συνομιλητής απολίτικος. Το να μην συζητάς για την πολιτική και τα παγκόσμια γεγονότα σήμαινε ότι είσαι “ασφαλής” και άνετος άνθρωπος. Η ουδετερότητα θεωρούνταν λογική. Αναμενόταν να κρατάς τις απόψεις σου για τον εαυτό σου προκειμένου να τα πας καλά με όλους και να μην ταράξεις τα νερά.
Σήμερα, ωστόσο, το να είσαι απολίτικος θεωρείται συχνά ως η χειρότερη θέση για να είσαι. Οι άνθρωποι ενθαρρύνονται ενεργά να ενδιαφέρονται για το τι συμβαίνει γύρω τους αντί να κρύβουν το κεφάλι τους στην άμμο. Μόλις δηλώσετε ότι δεν σας ενδιαφέρει η πολιτική, μπορεί να σας καταδικάσουν και να σας παροτρύνουν να αρχίσετε να ασχολείστε με την κατάσταση το συντομότερο δυνατό.
7. “Δεν διαφωνείς με τους ανωτέρους σου”.
Στο παρελθόν, οι άνθρωποι αναμενόταν να σέβονται όσο το δυνατόν περισσότερο τα πρόσωπα εξουσίας. Η αμφισβήτηση των κανόνων θεωρούνταν επικίνδυνη συμπεριφορά. Η υπακοή ήταν η απόδειξη ότι κάνατε το σωστό – είτε μπροστά στο αφεντικό σας, είτε μπροστά στο δάσκαλο, είτε μπροστά στους γονείς, είτε μπροστά στην αστυνομία.
Αναμενόταν να υπακούτε χωρίς ερωτήσεις, ακόμη και αν οι κανόνες παραβίαζαν τα δικαιώματά σας. Σήμερα, ωστόσο, πολλοί άνθρωποι δεν έχουν κανένα πρόβλημα να αψηφήσουν τους κανόνες. Ζούμε σε μια εποχή όπου η αμφισβήτηση των πάντων, ιδίως των αρχών, είναι ένας τρόπος να μορφωθεί κανείς και να αγωνιστεί για τη δικαιοσύνη. Η σιωπή δεν αποτελεί πλέον επιλογή.
8. “Είσαι πολύ μετριόφρων”.
Στη δεκαετία του ’80, η φράση “είσαι πολύ μετριόφρων” ήταν έπαινος για τον αυτοέλεγχο και τον καλό χαρακτήρα. Η μετριοφροσύνη συνδεόταν με την αξιοπρέπεια, ειδικά σε συλλογικότητες όπου εκτιμούνταν η ικανότητα να ταιριάζεις και όχι να ξεχωρίζεις. Ένα “σεμνό” άτομο θεωρούνταν αξιόπιστο και δεν ασχολούνταν με την αυτοπροβολή.
Σήμερα, το να αποκαλείτε κάποιον σεμνό μπορεί να φαίνεται ακατάλληλο, καθώς εμπεριέχει μια έμμεση κρίση σχετικά με το πόσο χώρο πρέπει να καταλαμβάνει ένα άτομο. Στη σημερινή κουλτούρα, οι άνθρωποι ενθαρρύνονται να οικειοποιούνται τα επιτεύγματά τους, να υπερασπίζονται τον εαυτό τους και να είναι ορατοί. Το να περιγράφεις κάποιον ως “σεμνό” ακούγεται πλέον σαν ένα διφορούμενο κομπλιμέντο, που υπονοεί ότι η αυτοπεποίθηση ή η αυτοπροβολή είναι ανεπιθύμητη. Αυτό που κάποτε θεωρούνταν αρετή μπορεί τώρα να εκλαμβάνεται ως κριτική της αυτοπεποίθησης.
9. “Είσαι καλά διατηρημένη”.
Η γήρανση ήταν κάποτε κάτι που έπρεπε να αντιμετωπιστεί. Οι ρυτίδες και τα γκρίζα μαλλιά έπρεπε να διορθωθούν. Έτσι, η φράση “έχεις γεράσει καλά” (ή “φαίνεσαι καλά για την ηλικία σου”) θεωρούνταν ως επιβεβαίωση: κατακτάς τα γηρατειά. Σήμαινε ότι εξακολουθούσατε να είστε ελκυστική σύμφωνα με τα πρότυπα της κοινωνίας.
“Οι ρυτίδες και οι αλλαγές στο πρόσωπο δεν είναι λόγος ντροπής, αν και τα μέσα ενημέρωσης επιβάλλουν την αφήγηση ότι τα φυσικά σημάδια της ηλικίας πρέπει να κρύβονται. Ενώ οι πιέσεις της νεότητας μπορούν να επηρεάσουν οποιονδήποτε, είναι οι γυναίκες που υπόκεινται συχνότερα σε μια αξιολόγηση που τοποθετεί τη νεανικότητα πάνω από την ωριμότητα”, εξηγεί η ψυχολόγος Susan Krauss Whitbourne.
Σήμερα, ειδικά οι γυναίκες, έχουν μια πολύ πιο θετική στάση απέναντι στη γήρανση. Πολλές διασημότητες αγκαλιάζουν ανοιχτά την ηλικία τους. Η γήρανση θεωρείται μια όμορφη διαδικασία και ένα προνόμιο – άλλωστε, δεν μπορούν όλοι να γεράσουν.
10. “Έχεις χάσει τόσο πολύ βάρος / Είσαι τόσο αδύνατη”
Στη δεκαετία του ’80, αυτό λεγόταν συνεχώς και δυνατά. Δεν υπήρχε μεγάλη κατανόηση για το γιατί δεν μπορούσες να σχολιάσεις το σώμα κάποιου άλλου. Ακόμα και αν κάποιος έχανε βάρος, στον σημερινό κόσμο, το να επισημαίνεις τη λεπτότητά του δεν θεωρείται πλέον κομπλιμέντο. Αλλά εκείνη την εποχή, η “κουλτούρα του κοκαλιάρη” ενισχύθηκε από τα μέσα ενημέρωσης: όσο μικρότερος τόσο το καλύτερο.
“Για δεκαετίες, η κοινωνία ενίσχυε την ιδέα ότι ένα λεπτό σώμα είναι το αποκορύφωμα της υγείας, της ευτυχίας και της επιτυχίας. Αυτή η εμμονή με τη λεπτότητα διαιωνίστηκε από τη μόδα και τη διαφήμιση”, λέει η ψυχοθεραπεύτρια Sophie S. Weinacht.
Το να πεις σε κάποιον ότι είναι αδύνατος ήταν σαν να αναγνωρίζεις την επιτυχία του σύμφωνα με τα πρότυπα ομορφιάς. Κανείς δεν σκεφτόταν τους λόγους για τη λεπτότητα ή τη σχέση ενός ατόμου με το φαγητό. Αλλά μέχρι το 2026, είχαμε μάθει να μην συζητάμε για το σώμα των άλλων ανθρώπων σε συζητήσεις. Μάθαμε ότι το να είσαι αδύνατος δεν είναι ο κύριος στόχος της ζωής και σίγουρα δεν αποτελεί δείκτη υγείας.
